Topvrouwen.nl beleefde op 26 november 2019 een succesvol vierde Jaarevent op historische grond: de Ridderzaal in Den Haag. Vier jaar Topvrouwen.nl heeft de mindset van zittende leiders definitief veranderd: ondernemingen maken vaart met de doorstroom van vrouwen naar de top van het bedrijfsleven. Scheidend voorzitter Marry de Gaay Fortman gaf de fakkel daarom niet alleen door aan de nieuwe voorzitter Marguerite Soeteman-Reijnen, maar aan alle gamechangers in de zaal. ‘Met elkaar veranderen we het speelveld.’

 ‘We vallen met onze neus in de boter’, zei Marry de Gaay-Fortman op 26 november, de ochtend vóór het Topvrouwen.nl-Jaarevent, in Het Financieele Dagblad. Daarmee doelde ze op de stemming over een motie voor een bindend vrouwenquotum voor raden van commissarissen van beursgenoteerde bedrijven, die dezelfde dag in de Tweede Kamer zou plaatsvinden. Dat ‘ingroeiquotum’ voor raden van commissarissen van het beursgenoteerde bedrijfsleven werd eerder door de SER geadviseerd. De stemming bleek echter op het laatste moment niet door te gaan. Een positieve uitkomst van die stemming zou een kroon op het werk van De Gaay Fortman zijn, maar de scheidend voorzitter liet tijdens de bijeenkomst in de Ridderzaal allerminst de moed zakken: “Fingers crossed, maar ik zie het uitstel als een positief signaal: er wordt over gesproken en het gaat gebeuren.” Ze bedankte behalve organisaties die zich samen met Topvrouwen.nl hard hebben gemaakt voor gebalanceerde topgremia – Women Inc., Talent naar de Top, Stichting Topvrouw van het Jaar en Equileap – ook de prominente gasten Sybilla Dekker en Neelie Kroes “Jullie hebben je altijd onvermoeibaar ingezet voor de vrouwenzaak en het succes van Topvrouwen.nl is op jullie schouders gebouwd.” 

Een speciaal woord van dank was er ook voor de aanwezige ambassadeur van Italië Andrea Perugini en minister van OCW Ingrid van Engelshoven: “U heeft de moed gehad om samen met het CDA te zoeken naar een meerderheid in de Kamer. In het jaar dat we 100 jaar vrouwenkiesrecht vieren, zou dit toch moeten lukken.” De Gaay Fortman benadrukte op het podium dat ze graag gezien had dat de SER ook een quotum voor raden van bestuur had geadviseerd: “Maar laten we allereerst waarderen wat er wél gebeurt. Als het quotum er komt, komt daarmee ook de gewenste versnelling en wellicht bewegen de rvb’s mee. In de media is onderbelicht gebleven dat de SER naast het ingroeiquotum ook voorstelt dat 5.000 grote ondernemingen – waarop ook de database van Topvrouwen.nl zich richt – verplicht worden een eigen target te formuleren om zo tot een meer gebalanceerde top te komen. Dat is niet vrijblijvend: hun voortgang zal gemonitord worden.” 

Een nieuwe fase, een nieuwe voorzitter

SER-voorzitter Mariëtte Hamer haakte daar op het podium op in: “Als ons advies overgenomen wordt, wil de SER een infrastructuur gaan bouwen om het quotum uitvoerbaar te maken.” Die infrastructuur is al deels gebouwd door Topvrouwen.nl – denk aan de database met daarin 2.000 board ready - Topvrouwen – en de eerder genoemde organisaties, maar kan onder de paraplu van de SER geoptimaliseerd worden. Hamer: “Het gaat ons om vrouwen in de top, maar ook om vrouwen in alle lagen eronder. Randvoorwaarden als kinderopvang moeten beter gefaciliteerd worden. En natuurlijk geldt het geadviseerde quotum ook voor culturele minderheden.” 

In die verbreding kan ook Topvrouwen.nl zich goed vinden, maar het belangrijkste is dat de vrijblijvendheid er definitief vanaf lijkt te zijn: de wens om van diversiteit de normaalste zaak van de wereld te maken – een veel gebezigde uitspraak van De Gaay Fortman – lijkt daarmee bewaarheid te worden. Voor De Gaay Fortman is daarmee dan ook het moment gekomen de brandende fakkel door te geven: “Topvrouwen.nl gaat nu definitief een nieuwe fase in. Ik heb 4 jaar lang met ontzettend veel plezier het voorzitterschap vervuld, maar nu is het tijd voor nieuwe energie. We hebben een topper gevonden, een vrouw die als chairman van de executive board van Aon holdings en global CMO verantwoordelijk is voor 7 miljard: Marguerite Soeteman-Reijnen. Ik ben enorm blij dat we zo’n topvrouw bereid hebben gevonden Topvrouwen.nl door deze nieuwe fase heen te leiden. Ik geef de fakkel echter niet alleen aan Marguerite door, maar ook aan alle topbestuurders en toptoezichthouders hier in de zaal. Jullie zijn de voortrekkers, de mensen op leidende posities die de sleutel tot verandering en een gelijkwaardiger speelveld aan de top in handen hebben. Jullie zijn de Gamechangers – niet voor niets het thema van deze avond – die zich daar vier jaar lang samen met ons voor hebben ingezet en ik vraag jullie dat vooral te blijven doen.”

Het plenaire gedeelte van het Jaarevent in de statige Ridderzaal – met achter een hekje de troon waarop Koning Willem-Alexander en Koningin Máxima jaarlijks plaatsnemen bij het uitspreken van de Troonrede – trapte af met de film 4 jaar Topvrouwen.nl in vogelvlucht, die de highlights van Topvrouwen.nl belichtte. En dat zijn er nogal wat: van het ontstaan van de database tot de verzelfstandiging, de vele events, de 5.000 speeddates tussen Topvrouwen uit de database en executive searchers, topbestuurders en -commissarissen tot en met het keerpunt waarop we nu staan: wordt de doorstroom van vrouwen naar de top eindelijk geformaliseerd? 

Niet delegeren, maar leiden

Bij een Jaarevent horen spraakmakende keynotes. McKinseypartner Wieteke Graven en Susan Veenhoff, bestuurder van zorginstelling De Vierstroom, trapten samen af. Graven leidde het inmiddels beroemde Power of Parity-onderzoek van McKinsey, dat de waarde van gendergelijkheid inzichtelijk maakt: als Nederland zich zou kunnen meten met de best presterende landen van West-Europa, zou dat tot een toename van het BBP van 114 miljard kunnen leiden. Graven: “Ik wilde dan ook, samen met een geselecteerde groep bedrijven, kijken waar de belemmeringen zitten. Je wilt het potentieel immers verzilveren. We zetten hiervoor toptalent van verschillende organisaties in, die bij de bedrijven komen kijken waar de knelpunten zitten. Waarom bedrijven hun toptalent uitlenen? Dat gebeurt in het kader van talentontwikkeling en om vanuit intrinsieke motivatie een bijdrage te leveren aan een maatschappelijk probleem.” Veenhoff: “Bij De Vierstroom krijgen we zo nieuwe inzichten aangereikt en mogelijke oplossingen voor knelpunten. In de zorg heb je, met het oog op de vergrijzing en de ontgroening, te maken met een wicked problem. Bovendien vragen we hier niet snel of iemand meer wil werken – en daar komt nog bij dat meer werken niet automatisch leidt tot meer verdienen, wat de vraag onaantrekkelijk maakt. Dat moet opgelost worden.”

Ook Eric Kramer, country manager Nederland van ’s werelds grootste reclamegroep WPP, kreeg het podium. Kramer is zich als geen ander bewust van de vaak luie en maatschappelijk onverantwoorde stereotyperingen waarvan de reclamewereld gebruikmaakt. “De mannelijke vrijbuiter die vooral met zijn auto bezig is, terwijl de vrouw met huishouden of de kinderen bezig is – we moeten niet naïef zijn over de kracht van deze beelden. Ze werken belemmerend voor jonge vrouwen.” De beelden nestelen zich in het collectieve geheugen en leggen de vrouw dwingend de rol op van degene die vooral voor het gezin zorgt en daarbij hooguit parttime werkt. Kramer wil dat niet voor zijn dochter en spoort leiders aan te onderzoeken of hun organisatie verantwoord reclame maakt. “Reclame kan er namelijk voor zorgen dat we ons inclusiever gaan gedragen, dat we anders gaan denken. Ik wil dat wij als reclamemakers onze creativiteit aanwenden om een force for good te worden.”

Al hun creativiteit aanwenden om een ommekeer te bewerkstelligen, dat doen ook Irine Gaasbeek en Martijn Smit, respectievelijk country managing director en managing director Technology van Accenture. Zij doen een flinke schep bovenop het wettelijk streefcijfer van tenminste 30 procent vrouwen in rvc’s en rvb’s. Gaasbeek: “Accenture wil dat de man/vrouwverhouding in 2025 50/50 is – dan heb je het over échte balans. Ik ben zo blij dat ik hier niets hoef uit te leggen over het waarom, maar dat ik het kan hebben over hoe we het doen. Wat daar draait het tenslotte allemaal om: diverser worden is een kwestie van doen en benoemen. Met onze instroom gaat het goed, die zit al op 50/50. Na drie jaar ijveren komt er steeds meer balans in de doorstroom. Onze grootste uitdaging is onze uitstroom. We onderzoeken dan ook hoe we talentvolle vrouwen aan boord kunnen houden.” Smit: “Binnen onze technology-poot zijn vrouwen al in de meerderheid: een tak van sport waarvan iedereen denkt dat dat onmogelijk is. De crux is: leiders moeten op dit vlak niet delegeren, maar leiden. Werk samen met partners – andere bedrijven, onderwijsinstellingen – en onthoud: brede gelijkheid realiseer je pas als een topteam in balans is. Vrouwen zelf moeten bedenken dat je geen ‘techie’ hoeft te zijn om in technology te werken.” De praktijk blijft weerbarstig: “Onlangs wilden we iemand werven voor mijn managementteam en kreeg ik een shortlist met 4 mannelijke kandidaten. Dan moet ik weer even op mijn strepen staan: ik ga pas selecteren als ik evenveel vrouwen heb.”

Broedende kippen en een historisch besluit

Alles op het Jaarevent draaide om legacy: wat laat je achter voor de volgende generaties? Op panelen links en rechts van de troon was dan ook een voorproefje van What is your Legacy? De Vrouwen met Kracht-collectie te zien: een deel van de 200 fotoportretten met als doelstelling deze in 2020 in het Rijksmuseum te exposeren, om zo de geschiedenis te herschrijven: succesvolle vrouwen zijn er altijd volop, ze zijn alleen te weinig zichtbaar. De geportretteerde vrouwen –grotendeels uit de database van Topvrouwen.nl – banen zo de weg voor de volgende generatie. Topvrouwen.nl maakt echter ook graag duidelijk wat haar eigen legacy is: de weerslag van 4 jaar ijveren voor een betere doorstroom van vrouwen naar de topgremia van het bedrijfsleven werd daarom vastgelegd in het boek Gamechanger 4 jaar Topvrouwen.nl 2016-2019, waarin topbestuurders en -commissarissen vertellen over de impact van Topvrouwen.nl. Het eerste exemplaar werd in ontvangst genomen door minister Van Engelshoven. 

De minister noemde het boek een belangrijk document dat niet alleen belicht wat er in 4 jaar Topvrouwen.nl is bereikt, maar ook alles wat daaraan vooraf ging in de schijnwerpers zet. “Topvrouwen.nl – met als boegbeelden Marry de Gaay Fortman en directeur Caroline Holtgrefe – zijn de aanjagers geweest in de discussie over het tekort aan vrouwen in de boardroom. Niemand kan meer om dat thema heen. Jullie hebben een eind gemaakt aan het excuus dat ‘er gewoon niet genoeg vrouwen te vinden zijn’.” Die smoes was tot voor kort nog salonfähig, maar wie deze dooddoener tegenwoordig nog in de mond durft te nemen wordt volgens Van Engelshoven inmiddels uitgelachen. “De discussie heeft zich de goede kant op ontwikkeld. Wat eerder een achterhoedegevecht was, wordt nu een serieuze optie. Het werk van Topvrouwen.nl heeft bijgedragen aan het advies voor een quotum. Dat is een zeer concreet resultaat.” Lees de volledige speech 

Over dat quotum kon de minister nog niet veel zeggen. “Duidelijk is dat de polder zegt: het moet er komen. Er is politiek draagvlak, maar dit is werk in uitvoering. Broedende kippen moeten we niet storen, maar ik heb er vertrouwen in dat het niet lang meer duurt voor we een historisch besluit bekend kunnen maken. Dat momentum moeten we dan meteen met beiden handen aangrijpen om het ook waar te maken, want een goede zaak is, zoals bekend, nog geen uitgemaakte zaak. Ik wil me er dan ook hard voor maken dat wie over pakweg 10 jaar dit boek nog eens openslaat, zal zeggen: ‘goh, had je in 2019 nog zo’n levendige discussie over het belang van gelijke kansen voor vrouwen?’ Hopelijk kunnen onze dochters zich daar tegen die tijd niets meer bij voorstellen.”

Diversiteit gaat boven status en hiërarchie 

Voor alle genodigden – Topvrouwen uit de database, geflankeerd door vele topbestuurders en toptoezichthouders – volgende daarna een unieke museumtour door het Mauritshuis  met topstukken van onder meer Rembrandt en Jan Steen. Natuurlijk vielen ook het wereldberoemde Meisje met de Parel van Johannes Vermeer en Het Puttertje van Carel Fabritius te bewonderen. Tijdens de museumtour werd de Ridderzaal voor de 300 genodigden omgetoverd tot luxerestaurant. Bij het diner werd de muzikale begeleiding verzorgd door muzikant en singer/songwriter Ted Pickman. Voor het hoofdgerecht nam de nieuwe voorzitter van Topvrouwen.nl, Marguerite Soeteman-Reijnen, kort het woord: “Viel het u ook op dat de prachtige kunstwerken in het Mauritshuis louter door mannen vervaardigd lijken te zijn? Er hing ook werk van een vrouw tussen: Judith Leyster. Zij was dus die éne vrouw. Zo was de situatie in de boardroom tot 4 jaar geleden ook. Dankzij Topvrouwen.nl ziet de bestuurskamer er nu anders uit.”

Millennial Franka van Dijken, student technische wiskunde aan de TU Delft en consultant bij de Young Advisory Group, sloot het diner af met indrukwekkende woorden. “Mijn medestudenten en mijn collega’s werken vanuit wederzijds respect. We plaatsen het collectieve belang boven individuele prestaties. In de top van het bedrijfsleven zou de sfeer hetzelfde moeten zijn: diversiteit en openheid gaan boven status en hiërarchie. Die wellicht wat idealistische visie – die goed bij mijn generatie past – wordt breed gedragen door mijn leeftijdgenoten. Als bedrijven niet meebewegen met deze visie, lopen zij uiteindelijk vrouwelijk én mannelijk talent mis. Topvrouwen.nl heeft de afgelopen jaren zoveel positiviteit laten zien: diversiteit realiseren vanuit verbinding tussen talentvolle mannen en vrouwen, dát is constructief. Ik zou alleen willen vragen om een volgende stap: het is tijd voor een echt inclusieve cultuur, waarin ieder gelijkwaardig is. Zodat vrouwen zoals ik, en jullie dochters, niet harder hoeven te werken om de plekken te kunnen bereiken waar zij het verschil kunnen maken.”

Tekst Nicole Gommers