‘Het momentum en de urgentie zijn groter dan ooit’

Topvrouwen.nl beleefde op 10 september 2018 haar derde en drukstbezochte Jaarevent tot nu toe. Topbestuurders- en toezichthouders kwamen massaal naar het Rijksmuseum om vrouwelijk toptalent te ontmoeten en werden getuige van een primeur: minister van Financiën Wopke Hoekstra tekende als eerste het manifest #equality2020, een initiatief van Topvrouwen.nl, Women Inc, Equileap, Talent naar de Top en Topvrouw van het jaar, die de handen ineen slaan om in sneller tempo meer vrouwen te laten doorstromen naar de top. Wopke Hoekstra: “We naderen een nieuw tijdperk.”

Topvrouwen.nl kijkt terug op een succesvol Jaarevent. Na een woord van welkom van directeur Development & Media van het Rijksmuseum Hendrikje Crebolder, die zich afvroeg hoe het ‘gilde’ eruit zou zien als er meer vrouwen mogen toetreden tot de top van het bedrijfsleven, zat Topvrouwen-voorzitter Marry de Gaay Fortman er meteen lekker in. Wijzend op een projectie van het topstuk der topstukken De Nachtwacht van Rembrandt: “Wat we hier zien: mannen, mannen, mannen, en oh ja, een vrouw. Waren vrouwen destijds dan helemaal niet maatschappelijk actief? Jawel hoor, maar dan vooral in de rol van weldoenster – en dan nog achter de schermen.” Om vervolgens de lachers op haar hand te krijgen: “Uit het bekende naslagwerk 1001 vrouwen uit de Nederlandse geschiedenis van Els Kloek begreep ik dat vrouwen zich verkleed als man meldden op VOC-schepen om mee te vechten. Denkt u dat deze vrouwen bij ontdekking uitgenodigd werden in de stuurhut, of zo snel mogelijk aan land gezet werden?”

De retorische vraag maakt het ambitieniveau meteen haarscherp: anno 2018 willen vrouwen zich niet langer als man vermommen én ze eisen hun plek in de stuurhut en zelfs achter het roer op. Pijnpunt daarbij is dat mannelijke leiders – zij die al in de ‘stuurhut’ zitten en in de positie zijn anderen te benoemen –  geneigd zijn te kiezen voor collega-bestuurders en -toezichthouders die op hen lijken: méér mannen dus.

Cliffhanger

Het thema van het Jaarevent was dan ook niet voor niets leaders, come out of your comfort zone and great things will happen: alleen met lef doorbreken we de mores in de boardroom en wordt de top van organisaties diverser en inclusiever. Stichting Topvrouwen ijvert er al sinds 2016 voor en draagt significant bij aan verandering met een visvijver in de vorm van een database met zo’n 1.600 ambitieuze, board ready topvrouwen. En hoewel leiders happen, wordt die goodwill nog niet gereflecteerd in een onderzoek als de Female Board Index, dat jaarlijks de man/vrouwverhoudingen in de topgremia van beursgenoteerde ondernemingen in de spotlights zet. De Gaay Fortman benadrukte hoe opmerkelijk het is dat de doorstroom zo traag gaat. Er is immers een duidelijke businesscase voor meer diversiteit én diverser worden dient het gezonde eigenbelang van organisaties. “De wereld staat voor ingrijpende, disruptieve veranderingen. Mannen en vrouwen hebben elkaar meer dan ooit nodig om toekomstbestendig te blijven – hoe kun je de wereld om je heen en daarmee je klanten begrijpen als je louter door mannenogen kijkt?” Toch worden vrouwen gepasseerd. “Van de OECD-landen – verenigd in de Organisation for Economic Cooperation and Development – neemt Nederland slechts een povere 24e plaats in als het gaat om naties waar vrouwen in de gelegenheid zijn een carrière op te bouwen. En dat terwijl onze missie bekrachtigd wordt door vele belangrijke internationale onderzoeken, zoals het Power of Parity-onderzoek van McKinsey, waarvan de uitkomsten daags na ons Jaarevent aan emancipatie-minister Ingrid van Engelshoven aangeboden zullen worden.” Tipje van de sluier: “Dat onderzoek laat zien dat meer arbeidsparticipatie van vrouwen in ons land ruim 100 miljard euro extra kan opleveren. 100 miljard! Over een businesscase gesproken: need I say more?”

De Gaay Fortman, die zei zich extra gesteund te voelen in haar missie door de grote aanwezigheid van kopstukken uit politiek Den Haag –  allereerst minister van Financiën Wopke Hoekstra en verder onder anderen secretaris-generaal van Financiën Manon Leijten en directeur emancipatie Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Jacqueline Prins – verliet het podium met een cliffhanger. “Vandaag in ons publiek zijn aanwezig Yelly Weidenaar, directeur van Talent naar de Top, Jannet Vaessen, directeur van Women Inc, Carien van der Laan, vz bestuur Equileap en Danielle Schuur, lid rvt van Stichting Topvrouw van het Jaar. Ze zijn er niet voor niets, er staat iets groots te gebeuren – maar ik laat u graag nog even in spanning.”

Nieuw gedrag omarmen

Bij een Jaarevent van Topvrouwen.nl hoort een spraakmakende keynote-speaker, en dit jaar werd vanuit Londen Herminia Ibarra (later deze maand zal Topvrouwen.nl in haar nieuwsbrief een uitgebreid interview met Ibarra publiceren) ingevlogen. Ibarra is als professor organizational behaviour verbonden aan Londen Business School en gaf eerder college aan INSEAD en Harvard Business School. Zij wordt door managementplatform Thinkers 50 gerekend tot de wereldwijde top van managementdenkers. Ibarra schreef een aantal bestsellers. Dagvoorzitter Julika Marijn: “Dikke kans dat Act Like a Leader, Think Like a Leader thuis op uw nachtkastje ligt. Heb ik gelijk?”

Ibarra’s boodschap: what got you here, won’t get you there, dus wie een stap op de carrièreladder wil zetten, moet nieuw gedrag aanleren – uit de comfort zone stappen dus, door veel uit te proberen: netwerken bijvoorbeeld, het over een totaal andere boeg gooien dan je normaal doet, je taak herdefiniëren en nieuwe accenten leggen. Die boodschap is weliswaar genderneutraal, maar past veel vrouwen als een handschoen. Je oude gedrag helpt je niet een nieuwe leiderschapsrol te vervullen, dus durf nieuw gedrag te omarmen.

De rode knop

VNO-NCW voorzitter Hans de Boer (niet in de zaal, wel bij het diner aanwezig) sprak het publiek via een videoboodschap toe over zijn teleurstelling over de trage doorstroom van vrouwen naar de top. De crux: geen of weinig vrouwen aan de top, dat is gênant, iets om je voor te schamen. Om te voorkomen dat je board in negatief daglicht komt te staan, is het dus de hoogste tijd de aloude reflex van kiezen voor ‘meer van hetzelfde’ om te buigen door te kiezen voor een vrouw. De Boer heeft dat zelf ook meerdere malen gedaan. “De vrouwen die ik benoemd heb, hebben zich meer dan bewezen, dus laten we nou niet doen alsof het benoemen van vrouwen een risico is. Het is juist goed voor de vitaliteit van de onderneming.”

Meteen na die oproep om meer lef en daadkracht te tonen, werd duidelijk waarom de hele avond een rode knop prominent op het podium aanwezig was. Aan de minister van Financiën, Wopke Hoekstra, de eer om ’m in te drukken en zo als eerste het manifest #equality2020 te steunen. Dit manifest is het resultaat van de gelegenheidsalliantie die Topvrouwen.nl sloot met Talent naar de Top, Women Inc, Equileap en Stichting Topvrouw van het Jaar – partijen die zich sinds jaar en dag inzetten voor de positie van vrouwen. Het manifest moet de aandacht voor diversiteit in de top verder krijgen dan ‘alleen’ de boardroomagenda: de ongelijke man/vrouwverhoudingen in de top van het bedrijfsleven is een maatschappelijk issue dat zich in de hearts & minds van een zo breed mogelijk publiek moet nestelen. Brede steun voor het manifest en persoonlijk commitment door business leaders en influencers is een duidelijk signaal dat de ‘stakeholders van de BV Nederland’ verandering willen: meer vrouwen naar de top!

Dat juist Wopke Hoekstra als eerste blijk gaf van zijn steun, betekent dan ook veel voor Topvrouwen.nl. Een mooiere aankondiging had de minister niet kunnen hebben: “Hoekstra is de verpersoonlijking van de kruisbestuiving tussen politiek en bedrijfsleven. Hij was al voor zijn 40ste partner bij McKinsey én lid van de Eerste Kamer, waar al snel gezien werd dat hij ‘ministermateriaal’ was. Zo kwam hij op zijn huidige plek terecht, een plek waar je echte veranderingen kunt bewerkstelligen – en veranderen is belangrijker dan ooit.”

Een piepkleine rode kever als eye-opener

Hoekstra gaf uitgebreid zijn visie: “Dit manifest luidt een nieuw tijdperk in, daar geloof ik echt in. Dit onderwerp is ontzettend belangrijk en de beweging naar meer gelijkheid is niet meer te stoppen. De businesscase voor meer diversiteit is evident, maar er zijn ook maatschappelijke redenen dit te steunen: er is geen enkele reden voor de tenenkrommende excuses die we vaak horen. Zo worden capabele vrouwen uitgesloten. We moeten met elkaar zorgen dat dit onderwerp op de agenda blijft: het momentum en de urgentie zijn groter dan ooit.”

Hoekstra zelf zag al vroeg in z’n leven in dat mannen niet per se ‘de baas’ zijn. “Mijn ouders hadden een piepkleine rode kever, als we op vakantie gingen zaten wij met z’n drieën op de achterbank gepropt. Door de week ging mijn vader met die auto naar zijn werk. Op een dag had ik het daarom over ‘zijn auto’, waarop mijn moeder in de lach schoot: ‘Het is niet je vaders auto, ik heb de kever gekocht toen hij zich door zijn co-schappen worstelde en ik het geld verdiende.’” Met een lach: “In één klap was me duidelijk hoe de verhoudingen thuis lagen. En wat de implicaties van aannames zijn.”

De minister is dus in zijn privéleven vrij van bias, maar hoe zit dat op het ministerie? “Wij zijn alert op de man-vrouwverhoudingen en hebben geweldige vrouwen in dienst, die het ministerie bewaken als een bok op een haverkist. Ook hebben we aandacht voor benoemingen bij staatsdeelnemingen, hoewel dit om de wet van de kleine getallen gaat.” Maar nu de prikkelende hamvraag: hoe zit het met het ambt van de minister van Financiën zelf, wordt het op die plek niet ook eens tijd voor een vrouw? Hoekstra werpt de vraag zélf op en geeft antwoord met een brede grijns: “Ik vind van wel, maar in alle eerlijkheid: dan graag ná deze kabinetsperiode.” Na gelach uit de zaal werd met een klap op de knop de ondertekening van het manifest een feit, waarna de minister werd beloond met een reversspeld in de vorm van een manifest-vlaggetje (we willen immers Nederland op de kaart zetten). Daarna was de rode knop voor Sieto de Leeuw, voorzitter ABU en lid dagelijks bestuur VNO-NCW, Jolanda Lamse, cfo en coo van PwC, en David Knibbe, ceo van Nationale-Nederlanden – drie bestuurders die zich hard maken voor meer diversiteit in de top van corporate Nederland. Er werd meteen druk getwitterd, waardoor de eerste steunbetuigingen voor het manifest van ‘buiten’ direct kwamen via https://equality2020.nl.

Reversspeldjes als tussengerecht

Voor alle genodigden volgde nog een tour door het Rijksmuseum, een unieke kans, want zoals een van de deelnemers twitterde: wie heeft nou ooit De Nachtwacht voor zichzelf? In het Rijksmuseum zijn overigens heel wat topvrouwen van de 17e eeuw te bewonderen, zo bleek tijdens de tour: bijvoorbeeld Judith Leyster, een van de zeldzame vrouwelijke beroepskunstenaars van haar tijd. In de 17e eeuw ging ze als ongetrouwde vrouw de kroegen in – heel bijzonder in die tijd – om te schilderen wat ze zag. En mét succes, zo getuige het prachtige doek De Serenade van de zingende luitspeler. Nadat ze trouwde, werd Leyster echter een stuk conservatiever. Kunsthistorici dachten lange tijd dat ze niet meer schilderde na haar huwelijk, maar dat bleek ze wel degelijk nog te doen – ze was alleen gaan signeren met de naam van haar man. Een mooie les voor ambitieuze vrouwen van nu: maak je niet onzichtbaar en cijfer je al helemaal niet weg.

Na de tour volgende een heerlijk diner, waarbij aan de tafels volgens het ‘traditionele recept’ van Topvrouwen.nl tussentijds van plaatsen gewisseld werd om topbestuurders- en commissarissen de kans te geven kennis te maken met zoveel mogelijk ambitieuze topvrouwen. Er volgde een ongebruikelijk ‘tussengerecht’: een reversspeldje – nét zo een als Wopke Hoekstra eerder opgespeld kreeg – voor alle gasten die door hun komst automatisch het manifest steunden. Een welverdiende decoratie: de mannen en vrouwen die geloven in de kracht van diversiteit, hebben immers de sleutel tot verandering in handen.

Tekst Nicole Gommers

Heeft u het manifest nog niet getekend? Ga naar https://equality2020.nl/, onderneem actie binnen uw organisatie of deel uw ervaringen met anderen. Zo zorgen we samen voor meer gelijkwaardigheid in de top van Nederland!