Dinsdag stemt de Tweede Kamer over het vrouwenquotum. Op een steenworp afstand, in de Ridderzaal, neemt Marry de Gaay Fortman diezelfde middag afscheid als voorzitter van Topvrouwen.nl. 'Ik ben trots op de beweging die we in gang hebben gezet. Als de politiek er nu geen strik om doet, vind ik dat onverteerbaar.'

Marry de Gaay Fortman moet er zelf om lachen. Ze kreeg laatst onderweg een lekke band en reed naar een tankstation in de hoop dat een medewerker daar kon helpen de band te verwisselen. 'Ik kwam binnen en zag tot mijn teleurstelling twee vrouwen.' Die vrouwen bleken tot haar aangename verrassing uitermate kundig, waarmee het punt maar weer eens bewezen is: als zelfs de voorzitter van Topvrouwen.nl zich erop betrapt, dan zijn impliciete vooroordelen hardnekkig.

In het kort

  • Marry de Gaay Fortman neemt dinsdag afscheid als voorzitter van Topvrouwen.nl. Marguerite Soeteman-Reijnen neemt het stokje over.
  • Diezelfde middag stemt de Tweede Kamer over een advies van de Sociaal-Economische Raad vóór een vrouwenquotum in het bedrijfsleven.
  • De Gaay Fortman vindt het van groot belang dat het kabinet het advies overneemt, anders duurt het volgens haar nog zeker 25 jaar voor vrouwen dezelfde kansen hebben als mannen.

Het is een koude novembermiddag op de Amsterdamse Zuidas, waar De Gaay Fortman een hoekkamer heeft bij Houthoff. Ze is er al 32 jaar advocaat en sinds 1997 partner. Nog een paar weken is ze voorzitter van Stichting Topvrouwen.nl, dan draagt ze het stokje over aan Marguerite Soeteman-Reijnen, bestuursvoorzitter van AON. 'Ik zal me altijd blijven inzetten voor vrouwen, maar ik geloof dat je nooit te lang ergens moet blijven zitten. De stichting komt in een nieuwe fase en dan is het goed om vers bloed te hebben.'

De stichting is een initiatief van de voormalige minister van OCW Jet Bussemaker en VNO-NCW-voorzitter Hans de Boer. Samen met netwerkorganisatie Talent naar de Top richtten ze eind 2014 een database op waarvan het bedrijfsleven en wervingsbureaus gebruik kunnen maken in hun zoektocht naar vrouwen voor topfuncties. De Gaay Fortman werd aangetrokken als voorzitter, vanwege haar brede ervaring — naast advocaat-partner is ze ook commissaris bij onder andere KLM en DNB — en haar eerdere voorzitterschap van VNO-NCW Metropoolregio Amsterdam.

In vier jaar tijd heeft ze niet alleen de database uitgebouwd, maar volgens haar opvolger Soeteman-Reijnen ook 'pionierswerk' verricht: 'Marry heeft een ommekeer veroorzaakt in het besef bij mannen. Die kunnen nu niet meer als argument aanvoeren dat vrouwen niet te vinden zijn.'

Op 26 november vervoegt een select gezelschap van vrouwen, bestuurders, commissarissen en minister Van Engelshoven zich in de Ridderzaal in Den Haag voor het vierde jaarevenement van Stichting Topvrouwen.nl. Tegelijkertijd zal de Tweede Kamer stemmen over een SER-advies uit september, waarin voorzitter Mariëtte Hamer pleit voor een quotum van 30% voor de raden van commissarissen van beursfondsen.

De stemming zou eerst op 2 december plaatsvinden, maar is vervroegd. 'We vallen met de neus in de boter,' lacht De Gaay Fortman. Want het quotum is een van de onderwerpen waar ze het op de valreep van haar voorzitterschap graag nog even over wil hebben. 'Ik zou het een gemiste kans vinden als het kabinet het SER-advies niet overneemt. Het minste wat de politiek kan doen, is zorgen voor een gelijk speelveld.'

Wat gebeurt er als er geen quotum komt?

'Dan duurt het nog zeker 25 jaar voordat het er niet meer toe doet of je man of vrouw bent om ergens aangenomen te worden en het eindelijk gaat om talent. Nu is 80% van de benoemingen nog altijd een man. Dat betekent dat er heel veel vrouwen zijn die gewoon niet worden toegelaten, terwijl ze wel de capaciteiten hebben.'

Volgens velen is die geschiktheid juist een probleem. Onze eigen premier Rutte bijvoorbeeld wilde wel meer vrouwen in zijn kabinet, maar zei dat het hem ging om de beste kandidaten. Kwaliteit boven kwantiteit.

'Met zo’n uitspraak impliceer je dat er te weinig vrouwen zijn die voldoende kwaliteiten in huis hebben. Daarom pleit ik al jaren voor objectieve, genderneutrale profielschetsen. Een topman is ook niet altijd een topman geweest. Die heeft op een gegeven moment de kans gekregen om de overstap te maken van een managementfunctie naar een executive-managementfunctie. Ik vind dat je niet alle profielen moet dichttimmeren met de eis van een aantal jaren ervaring. Durf in plaats daarvan op potentie te benoemen. Kies je alleen voor ervaring, dan kan het niet anders dan dat je veelal een man benoemt en vrouwen buitensluit. Het valt me tegen dat dat in Nederland niet allang gebeurt, want het is gewoon een kwestie van gezond verstand. Het quotum heeft zich allang bewezen in andere landen. Maar wij schakelen de helft van de bevolking uit, terwijl daar veel talent zit. Het is in het belang van de bedrijven om dat te omarmen, en maatschappelijk onverantwoord om het niet te doen.'

Ook vrouwen zijn niet onverdeeld voor een quota. Sommigen zeggen dat ze niet willen worden benoemd omdat ze een vrouw zijn, ze willen geen excuustruus zijn.

'Ja, en deze vrouwen krijgen erg veel ruimte in het debat. Ik vind het enorm jammer dat we hier niet eens als vrouwen zelf er de handen voor op elkaar krijgen. Ik begrijp dat je wilt worden gekozen omdat je de beste bent. Maar dat ben je nooit. Je bent geschikt, net als sommige anderen.'

Wat laat u achter na vier jaar Topvrouwen.nl?

'Ik zie twee bewegingen. In de bedrijfstop willen de meeste mannen echt dat er meer vrouwen bij komen. Ik zie een enorme opkomst van zowel diversiteits- als inclusiviteitsbeleid, wat betekent dat het op de strategische agenda is komen te staan. Er zijn veel ambassadeurs opgestaan, en dan bedoel ik mannen. Ze komen naar me toe om me te vertellen dat ze een vrouwelijke commissaris hebben aangenomen en een vrouw op het oog voor een bestuursfunctie. Die trend is absoluut gaande en niet meer te keren. Tegelijkertijd zie ik dat de weerstand die ik in het begin voelde, er nog steeds is. Op het moment dat er wordt gestuurd op het wettelijk streefcijfer, dan zie je dat mannen in opstand komen. Ze voelen zich gepasseerd of hebben het gevoel dat ze aan het kortste eind trekken.'

Volgens Hans de Boer zal het debat niet aan kracht inboeten, maar zal het wel een ander verhaal worden. Welk verhaal denkt u?

'De vrouwendatabase zal onder de paraplu van de SER komen en de organisatie zal zich ook hard maken voor culturele diversiteit. Daar hoor je nu veel over en dat vind ik goed. Ik zeg wel altijd dat vrouwen de grootste minderheid zijn en dat je dat eerst geregeld moet hebben. Gender moet niet het onderspit delven - dat moeten vrouwen én mannen niet laten gebeuren.'

Bron: FD.nl