‘Weet wie je bent en doe je nooit anders voor’

Mireille Kaptein, algemeen directeur van Kaptein, heeft het roer van de familieonderneming zo stevig in handen dat ze werd beloond met de titel Prix Veuve Clicquot Zakenvrouw van het Jaar 2019. ‘Denken dat je nooit met bias te maken zult krijgen, is een utopie.’

Mireille Kaptein is nummer 38 in een lange rij succesvolle winnaressen van de Prix Veuve Clicquot Zakenvrouw van het Jaar. Ze neemt het stokje over van Aukje Kuypers van Kuijpers, dat technische installaties voor gebouwen en industrie ontwerpt, bouwt en onderhoudt. Kaptein is sinds 10 jaar algemeen directeur van Kaptein, een internationaal opererende producent van smelt- en poederkaas en verpakker van kaas en boter – het beroemdste product uit haar ‘stal’ is wellicht de ‘Echte Boter’, als kuipje van 10 gram met de bekende glanzende folie te vinden in élke bedrijfskantine en bij élk hotelontbijt en in grotere verpakking te koop bij elke supermarkt. Kaptein produceert voor retail, groothandel en industriële bedrijven. “Zo leveren wij bijvoorbeeld kaas voor de sandwich-, kaassoufflé- en lasagne-industrie. Of denk aan de grillworst met kaas bij de slager. Wij leveren kaas met de perfecte smelteigenschappen voor dit product.”

Met een lach: “Mensen beschouwen de zuivelindustrie over het algemeen niet als sexy, is mijn ervaring – wellicht spreekt de IT of de zakelijke dienstverlening meer tot de verbeelding. Maar zelf ervaar ik dat heel anders. Deze sector is absoluut spannend. Neem het feit dat de foodmarkt snel verandert. Mensen zijn veel kritischer. Daar kunnen wij bijvoorbeeld op inspelen met producten die 100 procent plantaardig zijn. We maken tevens koosjere - en halalproducten. Spannend is dat we internationaal de vleugels uitslaan, meer dan de helft van onze productie gaat naar het buitenland, tegenwoordig ook naar Azië. Een land als China heeft geen zuivelcultuur, maar men is erg enthousiast over Hollandse producten, die bekend staan om hun hoogwaardige kwaliteit. Men heeft erg veel interesse in die producten en ook in Hollanders zelf – onlangs was ik er met mijn 2 lange, blonde zoons. Ze kregen heel wat bewondering. Het idee leeft dat Hollanders zo lang zijn door het consumeren van zuivel.” Of dat nou klopt of niet, Kaptein is niet rouwig om dat denkbeeld. “Als alle 1,4 miljard Chinezen onze boter kopen, legt dat ons geen windeieren.”

Kaptein zet behalve op export – “voor mijn aantreden als algemeen directeur werd er naar België en Frankrijk geëxporteerd, maar daar hield het wel mee op, terwijl we vandaag de dag aanwezig zijn in 55 landen” – ook stevig in op productielijnen, waardoor de onderneming de laatste jaren fors is gegroeid. “Ik heb veel in geïnvesteerd in efficiëntere productielijnen. Neem de Echte Boter: eerst kwamen er elk uur 18.000 cupjes van de band rollen. Nu zijn dat er 180.000.”

Say cheese

Kaptein kijkt, nu het stof weer wat is neergedaald, terug op haar verkiezing tot Prix Veuve Clicquot Zakenvrouw van het Jaar 2019. “Het aantal reacties dat je krijgt, is overweldigend, ik ontving zelfs felicitaties van de concurrentie uit deze branche.” De bekendmaking vond plaats op 18 maart, de dag dat er een aanslag plaatsvond in en rond een tram in Utrecht. Het afschuwelijke nieuws hield die dag heel Nederland in z’n greep en had ook gevolgen voor de feestelijke uitreiking die avond in Amsterdam. Kaptein: “Die middag kwam er een telefoontje: de uitreiking werd versoberd. Juryvoorzitter Annemarie Jorritsma en minister Cora van Nieuwenhuizen moesten vanwege de nasleep verstek laten gaan en de champagne zou minder rijkelijk vloeien. Volkomen terecht natuurlijk, zelf heb ik in mijn speech ook stilgestaan bij de aanslag en de slachtoffers.”

Ondanks de zwaarte van het gebeurde werd het een mooie avond. “Ik vond het bijzonder de prijs uit handen van Topvrouwen.nl voorzitter Marry de Gaay Fortman te ontvangen, juist omdat zij zo bevlogen bezig is met de doorstroom van vrouwen naar de top. Zij komt als topvrouw erg authentiek over – ze lijkt volstrekt zichzelf, doet zich niet anders voor dan ze is. Zo ben ik zelf ook. Ik werk graag hard, maar ik vind het zonde dat vrouwen nóg harder gaan werken omdat zij denken dat dat nodig is om boven te komen drijven als zij zich in een masculiene cultuur bevinden. Dat zal je niet helpen, en dat geldt zowel op kantoor als thuis. Ik vind het zó jammer om te zien dat ambitieuze vrouwen hun carrière op een zijspoor zetten omdat ze het gevoel hebben dat dat beter is voor het thuisfront. Je bent toch samen een gezin gestart? Mijn man en ik verdelen de taken. En nee, dan eet je niet elke avond met z’n vieren, maar je krijgt er wel heel flexibele kinderen voor terug.”

Kaptein kijkt liever naar mogelijkheden dan beperkingen – niet voor niets staat er levensgroot Say Cheese op de muren van de hoofdvestiging in Heiloo. “Ik vind het negatief vooral in te zoomen op barrières of glazen plafonds – ik kijk liever naar wat er wel goed gaat. Ja, er is sprake van een trage doorstroom van vrouwen naar de top. Sommige bedrijven hebben diversiteit niet in het DNA zitten. Dat geldt ook voor sommige familiebedrijven: er bestaan er zeker nog waar de zoon aan het roer komt, terwijl de dochter de beste papieren heeft.” Soit, denkt Kaptein: “Ik denk niet dat het veel zin heeft die partijen te dwingen om meer vrouwen toe te laten treden tot hun raad van bestuur en raad van commissarissen, dan wordt het gekunstelde diversiteit. Er zijn inmiddels genoeg organisaties waar dat anders ligt. Als bedrijven niet met hun tijd mee willen, dan is dat hún verlies – vrouwen komen terecht bij organisaties waar die waardering er wel is. Zelf houd ik wél van diversiteit: ik zoek balans in leeftijden en nationaliteiten en een goede mix van mannen en vrouwen. Ook onze vierkoppige directie is in balans. Dat levert een prettige dynamiek op. Vrouwen stellen andere vragen en dat levert veel op. Zelf heb ik dat ook: ik ga zonder vooringenomen mening een gesprek in en ik heb oog voor de menselijke factor. Als er een productielijn aangeschaft wordt, wil ik alles weten over de veiligheid ervan. Dat heeft veel toegevoegde waarde.”

Harde tante

Die positieve insteek heeft Kaptein gemeen met de winnares van vorig jaar. Aukje Kuypers gaf destijds in een gesprek met Topvrouwen.nl aan dat ze hooguit wel eens de opmerking kreeg dat ze nog zo jong was toen zij op haar 34e bestuursvoorzitter werd, maar verder geen nadelen ondervond van haar vrouw-zijn. Ze zei destijds: “Dan stelden mannen al snel lachend vast dat zij zelf nog jonger waren toen ze de top bereikten – blijkbaar valt dat bij een vrouw meer op. Dergelijke opmerkingen moet je relativeren, niets aan de hand.” Dat relativeren heeft Kaptein gemeen met Kuypers. “Dat moest ook wel, toen ik al voor mijn 20ste als beoogd opvolger van mijn vader terecht kwam in onze groothandel in de foodhallen in Parijs.” Kaptein kijkt met plezier terug op haar leerzame tijd in Parijs: “Eigenlijk zie ik pas nu in, met wijsheid achteraf, hoe bijzonder het is dat ik op jonge leeftijd deel uitmaakte van de eerste generatie vrouwen in deze industrie – voor de eerdere generaties was dat echt ondenkbaar. Toen mijn vader vroeg of ik verder wilde met het familiebedrijf, had ik daar meteen oren naar. In Parijs moest ik me handhaven in een mannenwereld, ik zorgde voor de verkoop van onze producten aan groothandels en winkels.” Het was aftasten en balans vinden, want natuurlijk werd er met argusogen gekeken naar Kapteins functioneren. “Het is een utopie om als vrouw in zo’n positie te denken dat je niet met bias te maken zal krijgen. Je krijgt te maken met vooroordelen, maar de vraag is hoe je er zelf mee omgaat. In die tijd leerde ik dat je vooral jezelf moet zijn, vooral moet blijven wie je bent. Dan doe je het altijd prima! Ik ben direct, met als gevolg dat ik soms gezien werd als ‘harde tante’, dat is dan maar zo.” Er schuilt volgens Kaptein een gevaar in jezelf aanpassen om beter in het plaatje te passen. “Vrouwen op topposities gaan daardoor soms nog harder werken dan ze al deden, om het hoofd te bieden aan haantjesgedrag. Zo zou het niet moeten. Wees jezelf, bewaak je balans en doe – zoals eerder gezegd – ook een beroep op je thuisfront. Je hoeft het niet alleen te doen.”

Parijs was bovendien een periode die Kaptein aanwendde om los te komen van haar vader. “Ik wilde hem graag opvolgen, maar dan wel op mijn eigen manier. Leiderschap kopiëren werkt niet en dus ging ik ontdekken wie ík ben en wat míjn waarden zijn.” In een flash forward geeft Kaptein aan wat die zoektocht opleverde: “Ik vind het belangrijk om het reilen en zeilen binnen Kaptein sámen met mijn team en alle collega’s soepel te laten verlopen. Succes is een coproductie. Wat mijn ouders vroeger zeiden was ‘de waarheid’ en de enige manier, dat was toen gewoon zo, maar zelf pak ik het liever bottom-up aan. Wat is er nou mooier dan mensen om je heen verzamelen die beter en slimmer zijn dan jijzelf, en hen laten shinen? Hoewel ik het dus anders aanpak dan mijn ouders, zijn ze heel trots op de manier waarop ik leiding geef aan dit bedrijf.”

Verhaal uitdragen

Nu Kaptein Zakenvrouw van het Jaar 2019 is, zullen haar medewerkers eraan moeten wennen dat hun voorvrouw vaker ‘van huis’ zal zijn. “Dit is natuurlijk een geweldig momentum om Kaptein op de kaart te zetten. Om te laten zien dat de zuivelindustrie wel degelijk sexy is. Maar de echte opdracht die ik heb als Zakenvrouw van het Jaar, is mijzelf als rolmodel inzetten voor diversiteit. Ik mag dat geheel naar eigen inzicht invullen en ben momenteel aan het uitstippelen hoe ik dat ga aanvliegen. Ik denk ik dat veel bij familiebedrijven over de vloer zal komen. Elk familiebedrijf krijgt uiteindelijk te maken met de kwestie van opvolging. Ik wil vooral mijn eigen verhaal vertellen, omdat ik denk dat het van waarde is.” Kaptein kan als geen ander laten zien hoe je als ‘nieuwe generatie’ mee kunt bewegen met de tijdgeest en er je voordeel mee kunt doen – ook als het gaat om de waarde van gebalanceerde teams en het vinden van je eigen leiderschapsstijl. “Ik denk dat dat voor vrouwen én mannen boeiend is.”

Tekst Nicole Gommers