Topvrouwencoach Annette Onrust kan zich helemaal vinden in het idee dat organisaties serieus werk moeten maken van een snellere doorstroom van vrouwen naar de top. Toch vindt ze dat vrouwen vooral niet moeten wachten op een vrouwvriendelijker boardroomklimaat. “Het is een tweesporenbeleid. De situatie verandert niet vanzelf, dus neem het heft in handen en werk aan jezelf.” Haar boek, Topvrouw in 7 stappen, laat zien hoe je dat doet.
 
Annette Onrust begeleidt, traint en coacht vrouwen een op een en in groepen – onder meer in een toptalentprogramma – en richtte het netwerk RoundTable 4 Topvrouwen op, een exclusief netwerk van topvrouwen uit verschillende organisaties die elkaar ontmoeten, inspireren en elkaar vooruit helpen, ook door mentor te zijn voor vrouwen in de lagen onder de top.
Onrust ziet vanuit haar praktijk met lede ogen aan hoe vrouwen ondanks hun talent, ambitie en harde werk over het hoofd gezien worden. “Voor veel vrouwen werkt de traditionele route naar de top gewoon niet. Organisaties hanteren een sterke hiërarchie, de top bereik je makkelijker als man. Mannen worden eerder als high potential aangemerkt, veelal omdat hun bescheidenheid vrouwen in de weg zit: be good and tell it is niet iets dat de meeste vrouwen makkelijk afgaat. Het gevolg is dat het talent van vrouwen niet onderkend wordt, waardoor zij niet doorstromen – ook omdat de top gekenmerkt wordt door een ‘ons-kent-ons’-sfeer, waardoor er eerder gekozen wordt voor mannelijke kandidaten. Worden vrouwen wél gevraagd, dan zijn ze niet zelden verbaasd, ook al zijn ze zeer gekwalificeerd.” En weet er toch een vrouw door de nauwe mazen de top te bereiken, dan kán de sfeer ter plekke alsnog roet in het eten gooien. “Ik spreek geregeld vrouwen die ondersneeuwen in de masculiene sfeer. Waar mannen over het algemeen stellig uit de hoek komen, bekijken vrouwen een probleem vanuit meerdere oogpunten en leggen daarbij kwetsbaarheden op tafel.” Behoefte aan contemplatie en dus de tijd nemen om een antwoord te formuleren, kan ertoe leiden dat er over zo’n vrouw heen gewalst wordt. “Als jij als enige nog niet zeker bent van het budget dat je nodig hebt, wie krijgt er dan het minst toebedeeld? Juist.” Jezelf domweg aanpassen aan de masculiene waarden, werkt ook niet voor alle vrouwen, hoewel velen het lange tijd proberen. “Het gebrek aan vrouwelijke rolmodellen op gelijk niveau zorgt ervoor dat je kunt denken dat de mannelijke manier de enige manier is om succes te hebben. Dus doe je wat de mannen doen. Maar steeds weer concessies doen of functioneren binnen een cultuur die je niet past, kan ervoor zorgen dat je jezelf kwijtraakt. Niet zelden haken vrouwen die de top bereiken alsnog af, omdat ze het niet volhouden en soms zelfs omdat ze in een burn-out belanden.”
 
Behapbaar
Dat er binnen organisaties iets moet veranderen, staat ook voor Onrust buiten kijf, maar liever nog ziet zij vrouwen het heft in eigen hand nemen. “Je eigen mindset veranderen, dat is de crux om tot succes te komen.” Vanuit al haar ervaring besloot Onrust een boek te schrijven. De inhoud ligt al in de titel besloten: Topvrouw in 7 stappen is een praktisch stappenplan om aan jezelf te werken. Die stappen zijn je kracht ontdekken, je koers bepalen (hoe kom je van ambitie naar je doelstelling?), beren op de weg tackelen (bijvoorbeeld door je belemmerende overtuigingen op te ruimen), in balans komen, zorgen voor impact (van aardig gevonden worden tot respect krijgen), jezelf laten zien en invloed uitoefenen. “Het is minder ingewikkeld dan het lijkt: werken aan jezelf is best behapbaar. Het draait deels om hoe je naar jezelf kijkt. Bij elke stap draait het om zelfkennis, maar ook om keuzes maken en prioriteiten stellen.” Die keuzes en prioriteiten hebben niet zelden te maken met de work-life balance. Als topvrouw moet je natuurlijk glashelder hebben wat je komt brengen – met andere woorden: wat je toegevoegde waarde is – maar ook wat je nodig hebt om goed te functioneren. “Stel dat je graag 1 dag in de week thuis wilt werken, zodat je je kind zelf kunt ophalen van school, blijf dan trouw aan die prioriteit. Ga niet onderhandelen met jezelf, of je wens bij voorbaat afschrijven vanuit de gedachte dat het wel niet zal kunnen.” Je koers bepalen is een van de belangrijke stappen uit het boek van Onrust. Een duidelijke focus is van niet te overschatten belang. “Het is niet zo gek dat we ons doel niet altijd helder op het netvlies hebben, aangezien mensen in een carrière rollen. Dingen komen op je pad en die weg blijf je vaak volgen. Maar is dat eigenlijk wel wat je wilt?”
Onrust snijdt daar een pijnpunt aan, zoals eerder ook al bleek uit woorden van toptoezichthouder Jeroen van der Veer. Van der Veer, die regelmatig kandidaten voor topfuncties interviewt, sprak in 2017 in een interview met Topvrouwen.nl zijn verbazing uit over het feit dat de focus van kandidaten vaak niet op orde is. “Dan vraag ik: wil je werken bij het grootbedrijf of het mkb, voor een publieke onderneming of een familiebedrijf, een internationaal bedrijf of een bedrijf dat vooral in Nederland opereert? Niet zelden krijg ik op al die vragen ‘maakt me niet uit’ als antwoord. Dat is niet logisch. Dan ben je óf heel bijzonder, óf je hebt niet veel te bieden – ik vermoed het laatste”, zei hij daarover. Onrust: “Daarom is het zo belangrijk dat je naar een doel toewerkt. Wil je een bepaalde verantwoordelijkheid, ontdek dan wat je nog in je bagage mist. Ik ken vrouwen die leiding gingen geven in een fabriek. Niet hun droombaan, wel een perfecte plek om ervaring op te doen met het managen van grote groepen. Zo word je fit voor de baan die je uiteindelijk op het oog hebt.”
 
Hoe het spel gespeeld wordt
En zo zijn er talloze praktische zaken waaraan je kunt werken. Lichaamstaal is daar een van: “Juist lichaamstaal maakt of breekt je zichtbaarheid. Vrouwen vertellen dat zij tijdens een vergadering een belangrijk punt inbrengen, dat vervolgens gekaapt wordt door een dominantere partij aan tafel. Gezien worden kun je bewerkstelligen door de juiste plek aan tafel te kiezen. Bijvoorbeeld een plek waar je goed oogcontact kunt hebben met de voorzitter, zodat je makkelijker kunt laten merken dat jij je zegje wilt doen. Voorkomen dat een ander vervolgens sier maakt met jouw punt doe je bijvoorbeeld door op te staan en naar de flip-over te lopen: je neemt dan meer ruimte in en men vergeet je niet zo snel.”
Begin november presenteerde Onrust deze praktische hacks aan een geselecteerde groep board ready topvrouwen uit de database van Stichting Topvrouwen. De vrouwen kwamen af op een van de drukbezochte speeddates van Stichting Topvrouwen en konden daarnaast workshops volgen. “De reacties waren enthousiast. Met de ambitie van de vrouwen in de database zit het prima, maar vrouwen willen weten hoe het spel gespeeld wordt. Bijvoorbeeld wanneer het gaat over onderhandelen. Een vrouw kwam met een echt schokkend voorbeeld: zij ontdekte onlangs dat ze 70 procent minder verdiende dan mannelijke collega’s. Zij was altijd tevreden met een prachtig salaris waar ze prima van kon leven – maar met deze ontdekking voel je je natuurlijk bekocht. Zij moet dus opnieuw aan de onderhandelingstafel en wil daarvoor werken aan haar zelfvertrouwen.”
 
Speeddaten en netwerken
Voor de vrouwen uit de database van Stichting Topvrouwen heeft Onrust een tip: “Ga netwerken. Doe dat intern, zodat je zichtbaar bent en mensen weten wat je doet en waard bent. Maar doe het ook extern, bijvoorbeeld in vrouwennetwerken. Daar kom je rolmodellen tegen die op gelijke hoogte staan, of rolmodellen die al aan de top staan waar jij tegenaan schurkt. Het helpt ontzettend goed om aan andere vrouwen te kunnen vragen ‘hoe doe jij dat’ of ‘hoe maak jij keuzes’, zeker als je er binnen je eigen organisatie maar weinig vrouwelijke rolmodellen tegenkomt. Je kunt zo ook ontdekken hoe je successen kunt claimen op een manier die bij je past, want daarin kun je veel van anderen leren. Je succes claimen kan namelijk ook door je afdeling in het zonnetje te zetten en dat is een heel andere insteek dan jezelf op de borst kloppen. En zo zijn er veel kwesties waarvoor je de kunst bij elkaar af kunt kijken.” Nog een belangrijk advies: “Ik zou alle databasevrouwen willen adviseren vooral naar de speeddates van Stichting Topvrouwen te gaan om met headhunters in contact te komen, ook als je niet direct op zoek bent naar een nieuwe baan. Het is een prima manier je marktwaarde te onderzoeken.” En als je het allemaal voor elkaar krijgt en je bereikt de boardroom, is het boek dan gesloten? Wat Onrust betreft begint het dan pas, zoals zij in Topvrouw in 7 stappen ook beschrijft in de slothoofdstukken ‘De kracht van het verschil’ en ‘Andere talenten vooruit helpen’. “Dan ben je een rolmodel. Je kunt dan echt iets betekenen voor andere vrouwen, bijvoorbeeld door mentoring en sponsoring. We hebben elkaar nodig.”
 
Topvrouw in 7 stappen – jouw weg naar de boardroom kun je bestellen via www.annetteonrust.nl
 
Tekst Nicole Gommers