Marlise Hamaker trainde en coachte talent bij BNR Nieuwsradio en specialiseerde zich in de gender gap. Die kennis nam ze mee naar haar eigen communicatietraining- en adviesbureau. “Listen Up heeft een stevige focus op (top)vrouwen: de hoogste tijd dat we die vaker gaan zien en horen.”

Een paar dagen voor het interview tussen Topvrouwen.nl en Marlise Hamaker, plaatst RTL Z een opinie van de hand van Hamaker. De kop: ‘Gesloopt? Helaas, de loonkloof staat nog stevig overeind.’ Het artikel kwam voort uit oprechte irritatie en verbazing over een nieuwsbericht dat RTL Z samenstelde op basis van cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Een bericht met een hoog hosanna-gehalte, vanwege de boodschap dat jonge vrouwen inmiddels meer verdienen dan hun mannelijke evenknieën. Hamaker, die zich in haar BNR-tijd specialiseerde in de gender gap maar sinds een aantal maanden de overstap heeft gemaakt naar haar eigen communicatietraining- en adviesbureau (www.listen-up.world), heeft haar kritische journalistieke blik allerminst achter zich gelaten.

“Het CBS gooit looncijfers voor de gehele arbeidspopulatie op een hoop – dan gaat het van de medewerker van de plantsoenendienst tot een beleidsadviseur. Jonge vrouwen blijken meer te verdienen als je naar die ongecorrigeerde cijfers kijkt. Maar hoe zit het als je wél corrigeert: voor werkervaring, functie, opleiding? Verdienen bijvoorbeeld jonge mannelijke en vrouwelijke beleidsmedewerkers dan evenveel? Die gecorrigeerde cijfers zijn voor jonge mannen en vrouwen niet beschikbaar gemaakt. Ik heb contact gezocht met het CBS, maar kreeg te horen dat het te veel werk was die naar boven te halen. Dat lijkt mij juist een prachtige klus voor het CBS, essentieel ook – je moet de discussie zuiver voeren. Nu ontstaat er onterecht een te positief beeld van jonge vrouwen die op eigen houtje inlopen op mannen en de loonkloof slechten. Daar schuilt ook een gevaar in: mensen kunnen concluderen dat vrouwen niet zo moeten zeuren over hun positie en de moeizame doorstroom naar de top, de jonge vrouwen verdienen immers al meer dan jonge mannen, dus het probleem lost zich vanzelf wel op. Maar zo zit het dus niet.”

Bellen met de usual suspects

De focus van Hamaker op eerlijke berichtgeving en op gelijke kansen voor mannen en vrouwen, is verweven met haar persoonlijkheid en professionele rollen. Bij BNR, waar zij begon als bureauredacteur en zich ontwikkelde tot eindredacteur van het programma Spitsuur, greep het onderwerp gender gap haar steeds meer. “Ik zag bepaalde patronen die me fascineerden. Die patronen zaten er bij mijzelf net zo goed in: zo vond ik het zelf prettig en makkelijk om met jonge, ambitieuze vrouwen te werken – die leken immers op mij. Maar zo’n homogeen samengesteld team presteert minder goed, en vanuit die wetenschap zorgde ik voor een divers team.” Er waren nog meer reflexen: “Elke journalist belt graag met usual suspects om het nieuws te duiden. Ik heb me daar ook zelf ‘schuldig’ aan gemaakt: van mensen die je al kent en die vaker in de media zijn, weet je zeker dat zij een scherp verhaal neer kunnen zetten en dat is heel prettig als je onder tijdsdruk werkt.”

Hamaker ziet echter dagelijks om zich heen hoe goed het kan werken als de media hun focus durven te verleggen naar ‘wandelaars’ die zich niet op de gebaande paden bevinden. Als recent voorbeeld noemt Hamaker het optreden in Nieuwsuur van Talitha Muusse, lid van de raad van toezicht van MVO Nederland, een organisatie die bedrijven stimuleert maatschappelijk verantwoord te ondernemen. “Muusse reageerde op Ruttes oproep aan topcommissarissen, om vaker hun gezicht te tonen en meer aansluiting bij de maatschappij te zoeken. Ondanks haar bevlogenheid is Muusse, 27 jaar, geen voor de hand liggende spreker. Ze was scherp en verwoordde haar standpunt uitstekend. Ze is een expert met een gefundeerde mening – vrouwen als Muusse zouden vaker een podium moeten krijgen.”

De keuze valt echter vaak op mannen: zij worden gebeld als expert, terwijl vrouwen eerder benaderd worden voor een ‘zachtere’ rol als ervaringsdeskundige. Die reflex stuit Hamaker genoeg tegen de borst om er korte metten mee te willen maken. “Of vrouwen meer de hand in eigen boezem moeten steken en zich scherper moeten profileren? Daar gaat het vaak over, en natuurlijk is het belangrijk om te kijken wat je zélf kunt doen. Maar het is unfair om het voor elkaar krijgen van meer diversiteit alleen bij vrouwen neer te leggen, of we het nou hebben over media-optredens of het bedrijfsleven. Ook de structuren die ervoor zorgen dat er geen gelijke kansen zijn, moeten aangepakt worden. Hand in eigen boezem steken, prima, maar dat geldt dan toch zeker ook voor bedrijven en voor media zelf. Zij moeten zelf kijken naar wat ze kunnen doen zodat we meer vrouwen zien en horen. Aan de top én als expert aan de talkshowtafels.”

Expeditie Gender Gap

De scherpe visie op genderrollen die Hamaker gaandeweg ontwikkelde, leidde ertoe dat zij meer aandacht ging vragen voor het onderwerp en zelfs dat ze er niet voor terugdeinsde de boel op een leuke manier op scherp te zetten. Toen in oktober 2016 cijfers over de loonkloof naar buiten kwamen, kookte Hamaker met Spitsuur-presentatrice Petra Grijzen een ludieke actie voor: Grijzen staakte haar live-uitzending om aandacht te vragen voor de loonkloof. “We kregen er veel aandacht mee – de dag erna zat Petra bij Pauw. Er was veel over te doen op Twitter en mensen spraken ons eropaan. ‘Binnen onze corporate zijn we actief bezig met het overbruggen van de gender gap’, zeiden ze dan. Ik vond het superinteressant en wilde verder met het onderwerp.”

Het enthousiasme van Hamaker en Grijzen leidde tot de podcast Expeditie Gender Gap, waarin ze het onderwerp verder onderzochten. “Wij praatten in onze podcast al voor het #MeToo-tijdperk over seksisme op de werkvloer, maar we hadden het ook over verschillen in loon en de doorstroom naar de top. Marjan van Loon, president-directeur van Shell, zei dat als bedrijven diverser willen worden, ze moeten kijken wat een team nodig heeft. Een kwestie dus van net zolang doorzoeken tot je de beste vrouw hebt gevonden. Dat vond ik verfrissend en boeiend.”

De podcast viel ook op bij Topvrouwen.nl, en bij het Jaarevent van 2017 stonden Hamaker en Grijzen op het podium om te vertellen over hun werk. Ze deden destijds ook een oproep aan het publiek om een ‘partner’ te vinden, liefst van het andere geslacht en buiten de comfort zone, om samen een aantal keer koffie te drinken. Topvrouwen.nl kwam uiteindelijk met een serie interviews met koppels die gehoor hadden gegeven aan deze ‘bias challenge.’

Authentiek communiceren en duwen in de pijn

Hamaker neemt al haar kennis over de gender gap en over het vertellen van verhalen nu echter mee naar een andere tak van sport: haar communicatietraining- en adviesbureau Listen Up, dat als motto voert: ‘Als je iets te zeggen hebt, wil je ook echt gehoord worden.’ “Het idee ontstond naar aanleiding van een gesprek met Carien van der Laan, partner bij executive searcher Van der Laan & Co. Carien zet zich al jarenlang in voor meer vrouwen in de top. Ze dacht na over een speech en kwam daar niet helemaal uit. Ik hield een pleidooi voor hoe het in mijn ogen zou moeten. ‘Jij moet vrouwen hierop gaan trainen’ zei ze daarna.” Het was zo’n moment waarop je het muntje kunt hóren vallen. “Het zaadje was meteen geplant. Van daaruit ben ik verder gaan denken.”

Inmiddels is Hamakers bureau officieel van start. Listen Up richt zich op professionals die effectiever willen communiceren. “Van high potentials tot ondernemers, van bestuurders tot toezichthouders, board ready mensen maar ook de pijplijn”. Hamaker traint zowel mannen als vrouwen, maar richt zich in het bijzonder op (top)vrouwen. “Simpelweg omdat het de hoogste tijd is dat we die vaker gaan zien en horen. Binnen organisaties en daarbuiten.”

Authentieke communicatie ziet ze als crux van die effectieve communicatie. Een platgetreden term? Allerminst. “Je kunt de feiten op een rijtje hebben, je strategie of visie helder uiteenzetten, maar je boodschap komt pas echt binnen als de ander in jou gelooft. Vergelijk het met een sollicitant. Die kan aan alle eisen voldoen, maar je kiest voor degene met wie je een klik hebt. En een klik kun je pas hebben als iemand meer van zichzelf laat zien. Dat is wat onder alle trainingen van Listen Up ligt: we zoeken naar het persoonlijke in het professionele. Ik train mensen voor een mediaoptreden of een speech, maar net zo goed om beter uit de verf te komen bij een vergadering of pitch. Ik leer ze dat er talloze manieren zijn om je verhaal te vertellen, maar dat het pas echt impact heeft als je de manier kiest die het best bij je past en waarmee jij jezelf echt laat zien.” Hamaker wil vrouwen ook vaker op congrespodia zien. “Daar zie je nog steeds vaak overwegend mannen in de panels op het podium. Dat is niet meer van deze tijd.”

Hamaker ziet geregeld gemiste kansen op communicatievlak. Zo noemt ze het voorbeeld van minister van Binnenlandse Zaken Kajsa Ollongren, die in een talkshow werd bevraagd over het afschaffen van het raadgevend referendum, voor D66 een gevoelig onderwerp. Ollongren bleef om de hete brij heen dralen en wilde slechts kwijt dat ‘er een onderzoek zou volgen en dat er volop wordt gediscussieerd’. “Inhoudelijk viel daar niet op af te dingen, maar als kijker denk je: wacht even, dit is te weinig. Ze had ook kunnen benoemen dat dit een ontzettend lastig onderwerp is voor D66 en dus ook voor haar. Dat D66 gelooft in meer democratie en meer invloed van de kiezer, maar dat het referendum tot nu toe niet goed genoeg werkte. En dat ze dus volop in discussie is over hoe het wel moet, ook binnen de coalitie. Op die manier laat je zien dat je niet bang bent voor de pijn. Dat is belangrijk, we weten immers allemaal dat die er zit. Ook in het bedrijfsleven denken leiders vaak dat het beter is je mond te houden tot de storm is overgewaaid, terwijl dat juist schade oplevert. Je publiek is niet gek. Duwen in die pijn dus, zolang je maar weet hoe.”

Zorg dat vrouwen gehoord worden

Een belangrijk onderdeel van goed communiceren is beter luisteren. “Niet vooral je eigen punt proberen te pushen, maar werkelijk horen wat de ander zegt. Authentiek en daarmee effectiever communiceren gaat over echt contact maken, meer van jezelf laten zien, weten wanneer je gas kunt geven en wanneer je terug moet schakelen. En pas op dat je niet verzandt in details die alleen maar afleiden van wat je echt te zeggen hebt.”

Een beetje lef hoort er ook bij – durven benoemen dat een ander er met jouw punt vandoor gaat, bijvoorbeeld. Dat hoeft zeker niet per se met gestrekt been: “Zeg bijvoorbeeld: ‘Wat goed dat je nog een keer onder woorden brengt wat ik zojuist zei’, of: ‘Wat een heldere aanvulling op wat ik net zei.’ Wist je dat vrouwen in het team van voormalig president Obama met elkaar een afspraak maakten dit voor elkaar te doen? ‘Goed dat jij verwoordt wat Anna net al naar voren bracht…’. Het is belangrijk dat vrouwen hun credits pakken. Omdat ze die verdienen en omdat je niet verder komt als niemand echt ziet wat jij bijdraagt.”

Hamaker adviseert ook Topvrouwen.nl over de communicatiestrategie en manieren om nog meer aandacht te vestigen op de trage doorstroom van vrouwen naar de top. “Ik ben enthousiast over het werk van Topvrouwen.nl. Jullie voorzitter, Marry de Gaay Fortman, beschouw ik als groot voorbeeld in authentieke communicatie.” Zo werkt ze en passant mee aan een snellere doorstroom van vrouwen naar de top. Hamaker twijfelt er niet aan dat het werk van Topvrouwen.nl zoden aan de dijk zet, maar denkt dat een quotum uiteindelijk onvermijdelijk is. “Ook al staat het onderwerp genderdiversiteit hoog op de agenda, het bedrijfsleven pakt nog niet voldoende de regie. Een tijdelijk quotum lijkt me geen gekke oplossing – dan kunnen we het verschil dat er nu bestaat rechttrekken. Als er eenmaal voldoende kritische massa is, dan is het geen issue meer. Diversiteit maakt je organisatie slimmer en sterker. Wie wil dat nou niet?”

Tekst Nicole Gommers