Er zijn talloze invloedrijke vrouwen die hun stempel drukken op het succes van Nederland, maar hun rol is onderbelicht. Lof Foundation en Topvrouwen.nl geven met de portrettenserie What is your legacy? Vrouwen met kracht-collectie deze vrouwen het podium dat zij verdienen. Judith Meeng, voorzitter van Lof foundation, en Topvrouwen.nl-scheidend voorzitter Marry de Gaay Fortman over hun samenwerking en de kracht van de serie: “Deze vrouwen herschrijven de geschiedenis door zich kenbaar te maken en banen ook de weg voor generaties die na hen komen.”

Het gedachtengoed van Lof Foundation en Topvrouwen.nl sluit naadloos op elkaar aan: beide stichtingen willen talentvolle, ambitieuze vrouwen zichtbaar maken, waarbij ze vooral gemeen hebben dat ze vrouwen vanuit hun kracht positioneren. Marry de Gaay Fortman: “Topvrouwen.nl is ontstaan vanuit ongenoegen over de uiterst trage doorstroom van vrouwen naar de topgremia van het bedrijfsleven. Het zichtbaarder maken van vrouwen hebben we op een positieve manier aangevlogen: sinds onze oprichting begin 2016 hebben we ingezet op het samenbrengen en verbinden van topvrouwen met de huidige topbestuurders en topcommissarissen. We hebben inzichtelijk gemaakt hoeveel vrouwelijk toptalent er beschikbaar is, talent dat organisaties naar een hoger plan kan tillen in volatiele tijden. Zo hebben we van gender diversity een businesscase gemaakt.” Judith Meeng: “Jullie database met talentvolle vrouwen is inmiddels erg succesvol. Lof zet vrouwen in de spotlight door middel van storytelling, maar onze doelen komen overeen. Ook wij willen hardnekkige mythes bestrijden. Dat er weinig ambitieuze vrouwen zijn, bijvoorbeeld, en dat werkende vrouwen per definitie minder ambitieus zijn. Onze oprichter Jolanda Holwerda bracht met Lof – destijds vooral bekend van Lof magazine – een beweging op gang, om te laten zien dat ambitieuze werkende moeders zowel hun moederschap als hun carrière tot volle bloei kunnen laten komen als zij minder last hebben van heersende vooroordelen. Haar gedachtengoed is uiteindelijk voortgezet in de non-profit Stichting Lof, waar ik sinds 5 jaar voorzitter ben en samenwerk met mijn medebestuurders Carol Velthuis, Annemiek Gouwens en Jolanda Holwerda. Ons genootschap Noblesse Oblige, dat bestaat uit topvrouwen, wil de next generation vrouwen blijven stimuleren.”

Een bom of een knipoog

De wens van beide stichtingen om vrouwen vooral vanuit hun kracht te positioneren, brengt met zich mee dat gezocht wordt naar originele manieren om vrouwen vanuit hun onderbelichte rol vol in de spotlights te zetten. Meeng: “In 2012 kwam de Zweedse fotografe Anette Brolenius met het idee invloedrijke vrouwen te fotograferen. Anette was en is behalve een Zweeds diplomaat ook een succesvolle portretfotograaf. Als buitenlandse verwonderde zij zich over het feit dat men in Nederland lijkt te denken dat vrouwen geen ambitie hebben. Ze wilde mensen aan het denken zetten en daarom rolmodellen neerzetten voor de komende generaties. Dit mondde uit in de serie Moeders met Macht, een reizende tentoonstelling. Anette zette vrouwen als Neelie Kroes, Annemarie Jorritsma en Jet Bussemaker op de foto.” 

Het werden portretten waarin kracht en kwetsbaarheid naadloos in elkaar overlopen. “Alle vrouwen die deelnamen, hadden de wens om hun positie van invloed te gebruiken om de next generation-rolmodellen te helpen hun ambities te realiseren. De tentoonstelling, die door Jolanda Holwerda werd gelanceerd ten tijde van het 5-jarig jubileum van Lof, trok behoorlijk wat aandacht. Macht in relatie tot moederschap blijft een lastig begrip en lijkt vaak tegenstrijdig en onwenselijk. Voor sommige mensen voelde het misschien alsof Lof hiermee een bommetje wilde droppen, terwijl het juist ook wel een knipoog was. Lof speelde zich in de kijker met de serie en kreeg veel steun en support, ook van onze invloedrijke dames in het gezelschap Noblesse Oblige die exposities mogelijk maakten. De knipoog met boodschap werd versterkt door de plek van de exposities – meestal net buíten de boardroom van grote organisaties en ondernemingen die openstonden voor onze boodschap en storytelling, zoals DNB, VNO-NCW, de SER, Achmea en Rabobank. Van oudsher hangen ín de boardrooms van Nederlandse corporates namelijk ook portretten van het bestuur en toezicht: dat waren destijds – en helaas is dat vandaag de dag nog niet altijd anders – meestal louter mannen.”

Vrouwen willen zich niet langer als man vermommen 

De Gaay Fortman kan die knipoog enorm waarderen: “De boodschap op zo’n manier brengen is krachtig.  Topteams zijn niet voor niets niet homogeen. Iedereen wéét dat het verstandig is te kiezen voor complementariteit, maar als puntje bij paaltje komt, voelt iemand benoemen die niet op ons lijkt als een risico. Daarom kiezen mannen vaak voor mannen. Er zit geen onwelwillendheid bij en daarom zou het contraproductief zijn de terechte wens voor gelijke kansen voor vrouwelijk talent aanvallend te brengen. Met zo’n tentoonstelling maak je in een klap inzichtelijk – visueel – hoe krom de situatie is. Lof liet daarbij zien wat de ‘moeders met macht’ in hun mars hadden en het werd duidelijk dat de rol van vrouwen in corporate Nederland ten onrechte gemarginaliseerd is.” 

De Gaay Fortman raakte opnieuw geïnspireerd door de serie toen Topvrouwen.nl in 2018 haar Jaarevent in het Rijksmuseum hield. “Ik herinner me dat achter mij op het podium een afbeelding van De Nachtwacht werd geprojecteerd. Op dat doek staan alleen maar mannen en slechts één vrouw. Vrouwen waren destijds wel degelijk maatschappelijk actief, maar dan vooral achter de schermen. Ik refereerde ook aan een passage uit het bekende naslagwerk 1001 vrouwen uit de Nederlandse geschiedenis van Els Kloek. Kloek beschreef hoe vrouwen zich verkleed als mannen meldden op VOC-schepen om mee te vechten.” Droog: “Ik vroeg het publiek eens te raden of deze vrouwen bij ontdekking uitgenodigd werden in de stuurhut, of zo snel mogelijk aan land gezet werden.” Die retorische vraag maakte meteen inzichtelijk hoe de vlag er tegenwoordig bijhangt: vrouwen willen zich niet langer als man vermommen én ze eisen hun plek in de stuurhut en zelfs achter het roer op. “De zaal zat bomvol met vrouwelijk talent. Ter plekke ontstond het idee dat het wel erg mooi zou zijn in 2020 terug te keren naar het Rijksmuseum, met minimaal 200 portretten van vrouwen. Zij zouden dan de geschiedenis kunnen herschrijven door te laten zien dat ze er wel degelijk zijn, maar te weinig gezien worden.”

In de spotlights

Zo evolueerde de reizende tentoonstelling Moeders met Macht in de portrettenserie What is your Legacy? Vrouwen met kracht-collectie. Meeng: “Dat idee groeide na het Jaarevent organisch verder. Als stichtingen met een gedeeld gedachtengoed vanuit 2 unieke invalshoeken kun je elkaar enorm versterken. De sterke vrouwen uit de serie werden een nieuw aanknopingspunt om op een positieve manier zichtbaarheid te creëren. We wilden de spotlight vol op hen richten.” Dat felle licht is hard nodig: “Het gaat om sterke vrouwen die het verschil kunnen maken. Vrouwen stromen nog steeds mondjesmaat door naar de top van het bedrijfsleven. Dat heeft verschillende oorzaken. Vrouwen kunnen op weinig steun vanuit hun sociale omgeving rekenen, aangezien ‘kiezen voor je gezin’ in Nederland de historische norm is. Je moet dus wel een enorme doorzetter zijn wil je toch de top bereiken.” You can’t be what you can’t see – alleen al daarom is het een goed idee duidelijk te maken dat er wel degelijk vrouwen zijn die ondanks alle barrières een invloedrijke positie verworven hebben. Maar het doel reikt verder dan het recht doen aan en het inspireren van de huidige generatie. “Wat we vooral willen, is dat men gaat nadenken over de positie van vrouwen, en dat we gaan beseffen dat we talentvolle, ambitieuze vrouwen tekort doen, door te geloven dat een vrouw geen leiding kan geven – een hardnekkig idee dat niet alleen onder mannen heerst, maar ook onder vrouwen zelf. Dat moet anders, zodat de generaties die na de vrouwen van nu opgroeien niet voor hetzelfde probleem komen te staan.”

Een kunstzinnig je ne sais quoi

Het idee nam al snel een hoge vlucht. Het doel om te komen tot minimaal 200 portretten is bereikt. Inmiddels heeft de expositie een aantal succesvolle try outs gehad, deze herfst onder meer tijdens de gerenommeerde kunstbeurs Art The Hague, bij de NOS-studio’s en recentelijk tijdens het Jaarevent van Topvrouwen.nl in de Ridderzaal. De reacties zijn zonder uitzondering positief. Meeng: “Boven verwachting. Van het grotere publiek, maar ook van de vrouwen zelf. Eindelijk krijgen vrouwen een podium om uit te stralen dat zij trots zijn op wat ze presteren. Dat is wel een doorbraak. Het is een grote stap vooruit dat ze nu durven te laten zien wat ze presteren. Het zijn weerbare vrouwen die weten wat ze doen en elke dag als een uitdaging zien.” De kunstzinnige blik van Anette zorgt daarbij natuurlijk voor een ongrijpbaar je ne sais quoi dat de portretten echt bijzonder maakt. Meeng: “De portretten passen naadloos in een Rijksmuseum – het zijn moderne vrouwen in moderne kleding, maar de portretten zijn tegelijkertijd klassiek. Een duidelijke knipoog naar de lange weg die deze vrouwen hebben afgelegd.”

Bijzonder ook is de dynamiek die gaandeweg ontstond bij het werk rondom What is your Legacy? Meeng: “Niet alleen leverde het veel plezier op, maar ook veel saamhorigheid. Ik vind het hartverwarmend om te zien dat vrouwen elkaar helpen en stimuleren om mee te doen met dit belangrijke project, vooral omdat die saamhorigheid niet meer vanzelfsprekend is als vrouwen eenmaal de top bereiken.” Die solidariteit willen beide voorzitters in leven houden. De Gaay Fortman: “Dat vrouwen een toppositie bezetten, moet de normaalste zaak van de wereld worden. Het uiteindelijke doel is echte verandering. Daarvoor hebben we mannen en vrouwen elkaar nodig. Deze krachtige portretten houden die gedachte in leven.” 

Een nieuwe manier van kijken

De ambities zijn groot, maar wanneer kan er van succes gesproken worden? Meeng: “Voor mij slaagt de expositie als die een andere manier van denken teweeg brengt. De geschiedenis herhaalt zich, totdat er zich een nieuw element aandient. Lof Foundation en Topvrouwen.nl dienen dat ‘nieuwe element’ aan door succesvolle vrouwen zichtbaar te maken. Vanuit historisch perspectief heeft Nederland, dat altijd gidsland wil zijn, steken laten vallen. We zijn het slechts presterende kindje van de klas als het gaat om gendergelijkheid. Nu wakkeren we de ambitie aan.” 

Dat is goed nieuws voor de huidige en de toekomstige generatie vrouwen, maar in de slipstream van dit project krijgen ook andere minderheden de plek die ze verdienen, zo is de gedachte. Meeng: “Dit project gaat over inclusie. We focussen nu op wat het meest zichtbaar is: vrouwen zijn in de top en de lagen eronder de meest in het oog springende minderheid. Verwerven zij hun plek, dan geeft dat ook een enorme slinger aan de broodnodige culturele diversiteit – ik ben ervan overtuigd dat dit hand in hand gaat.” De Gaay Fortman: “Pas als dat gebeurt, worden bedrijven en organisaties echt toekomstbestendig. Je kunt pas aangesloten blijven bij de maatschappij, je klanten en je stakeholders als je een afspiegeling van deze groepen bent. Dat besef dringt door maar veroorzaakt nog wat ongemak – veranderen is geen gemakkelijk proces en voor mannen is het niet eenvoudig dat hun comfortabele positie, als preferred supplier van topposities, niet meer vanzelfsprekend is. Maar uiteindelijk draait het om verbinding, om complementair zijn aan elkaar en elkaar versterken. What is your legacy? laat zien dat elke succesvolle, invloedrijke man een vrouwelijke evenknie heeft. Dat is een hele nieuwe manier om naar vrouwen te kijken. De portretten zijn een breekijzer.”

Tekst Nicole Gommers