“Met diversiteit was ik al bezig toen die term nog niet bestond”

“Vrouwelijke ceo’s? Dat is een kwestie van een paar jaar”

Stichting Topvrouwen heeft sinds deze zomer een nieuw bestuurslid: Erik van de Merwe. Met de toetreding van de zeer ervaren Van de Merwe – voorheen toezichthouder bij onder meer Achmea en Rabobank, tegenwoordig toezichthouder bij diverse goededoelenstichtingen en bestuursadviseur – is ons bestuur perfect in balans: twee vrouwen en twee mannen. Mooi detail: Van de Merwes toetreding kwam heel spontaan tot stand. 

We blikken terug op het Jaarevent van Stichting Topvrouwen: een warme septemberavond in de Hermitage. Het publiek heeft geluisterd naar de toespraak van voorzitter Marry de Gaay Fortman en de tentoonstelling ‘Catharina de Grootste’ bekeken en verheugt zich op het diner. Op dat moment spot Erik van de Merwe Sieto de Leeuw, bestuurder van Stichting Topvrouwen. De Leeuw en Van de Merwe kennen elkaar al langere tijd. “Dus we raakten meteen aan de praat. Sieto liet op enig moment vallen dat hij en zijn medebestuurders Marry de Gaay Fortman en Mariëtte Turkenburg nog een bestuurslid zochten. Ik dacht meteen: goh, dat zou ik kunnen doen. Ik heb de nodige ervaring en wil meer tijd maken voor activiteiten waarbij het maatschappelijk belang centraal staat. Ik maakte mijn belangstelling kenbaar. Formeel moest een en ander natuurlijk beklonken worden, maar na vijftien minuten kwam Sieto er al op terug: de reactie van de andere bestuursleden was meteen enthousiast.” ‘Een aanbod waar ik alleen maar ‘Ja, ik wil’ op kon zeggen’, zei Marry de Gaay Fortman in haar toespraak op deel 2 van het Jaarevent, dat een week later plaatsvond. 

Niet conventioneel 

Al dat enthousiasme is niet verwonderlijk, want Van de Merwe is een voorloper als het gaat om diversiteit, zowel wat betreft gender als in bredere zin, en zet zich al een carrière lang in voor divers samengestelde teams. “Dat deed ik al in de jaren ’90, toen ik cfo was bij de voorloper van Mees Pierson en na een reorganisatie een managementteam moest samenstellen – het woord diversiteit bestond toen nog niet eens. Toch was ik overtuigd van het nut ervan. Er is altijd behoefte geweest aan afgewogen beslissingen, verschillende visies en een brede blik. Daarom maakte ik destijds en tijdens elke bestuurlijke en toezichthoudende rol die ik daarna verwierf, duidelijke keuzes: ik had oog voor balans in gender, leeftijd, cultuur, geaardheid.” Toen hij in de jaren ’90 diversiteit op de agenda zette, waren keuzes die Van de Merwe maakte zeker niet conventioneel. “Zo had ik bijvoorbeeld een uitstekende medewerkster die ik hoofd juridische zaken maakte. Een benoeming die niet in de lijn der verwachting lag, vanwege haar gebrek aan bestuurlijke ervaring. Bovendien waren vrouwen destijds wat onzekerder dan nu, heb ik de indruk. Nog steeds zie je dat vrouwen vaker terughoudend zijn te solliciteren wanneer zij niet voor honderd procent aan de eisen voldoen, dat gold destijds des te meer. Dus die promotie zorgde voor vraagtekens, zeker.” Van de Merwe trok zich daar niet veel van aan. “Door uitgebreide gesprekken had ik een uitstekende indruk van de betreffende mevrouw. Ik ben gaan coachen – dat is altijd van belang bij vers bloed – en werd al snel bevestigd in mijn keuze.” Die lijn heeft hij vervolgens doorgezet: toen Van de Merwe in 2004 bij Achmea begon, had geen enkele vrouw zitting in de board, toen hij afgelopen zomer de verzekeraar verliet was de helft van de acht commissarissen vrouw en was er ook een aanzienlijke verjonging doorgevoerd – een ommekeer die op zijn conto bijgeschreven mag worden.

Heilige graal

Bestuurlijke ervaring is voor Van de Merwe nooit de heilige graal geweest en in zijn rol als werkgever is hij altijd breder blijven kijken dan die beperkte kwaliteit. “Dat is de sleutel tot meer diversiteit. Als je op dezelfde manier blijft zoeken, krijg je geen nieuwe gezichten aan tafel. Hoe je dan toch de kwaliteit waarborgt? Dat is juíst wat diversiteit bewerkstelligt: met verschillende gezichtspunten en veelzijdigheid bescherm je de belangen van diverse stakeholders.” Maar goed, hebben organisaties wel vertrouwen in de ‘stevigheid’ van – pak ’m beet – een 38-jarige vrouw zonder bestuurlijke ervaring die in beeld komt vanwege haar bekendheid met ict en technologische innovaties? “Waarom niet? Als zo iemand goed ingevoerd is, is de toegevoegde waarde duidelijk. Het gaat erom dat in de totaliteit van de raad voldoende verschillende competenties aanwezig zijn. Van belang is ook dat er goede coaching plaatsvindt.”

Cultuurverbetering

Anno 2016 gaat het met (gender)diversiteit aan de top overigens de goede kant op, daarvan is Van de Merwe overtuigd. “In de media wordt een pessimistisch beeld geschetst, maar het gaat redelijk. Veel bedrijven maken werk van diverse teams en in de lagen onder de raad van bestuur zit enorm veel divers potentieel.” Voilà: “Die mensen gaan binnenkort doorstoten naar de top, absoluut.” Oók naar de ultieme positie: “Meer vrouwelijke ceo’s, dat is een kwestie van nog een paar jaar.” Die organische ontwikkeling wil niet zeggen dat Stichting Topvrouwen voor niets inzet op verandering. “Diversiteit moet op de agenda van bedrijven. Echt werk maken van diversiteit is een taak voor commissarissen in het algemeen en de voorzitter van de rvc in het bijzonder. Hij of hij moet de discussie stimuleren en bovendien eerst naar vrouwen kijken bij gelijke geschiktheid. Dat gebeurt nog niet voldoende. In alle eerlijkheid: ik vind veel toezichthouders nogal behoudend.” 

Door erover te praten, de discussie aan te zwengelen en best practices te presenteren, kan die terughoudendheid verminderen. Maar mocht het allemaal toch niet rap genoeg gaan, ziet Van de Merwe dan iets in quota? “Daar ben ik geen voorstander van. Quota stellen ons voor een probleem: diversiteit is breder dan alleen gender. Als je een vrouwenquotum instelt, moet je dan ook andere groepen op zo’n manier gaan bedienen? Dat er een x-aantal jongeren of mensen met andere culturele achtergrond of geaardheid in de board moet? Dat werkt niet. Ik zet liever in op die genoemde cultuurverandering. Of eigenlijk: cultuurverbetering. We maken de urgentie duidelijk en vragen organisaties zich te verbinden aan onze doelstellingen. En ondertussen roepen we vrouwen op zich massaler te laten zien in onze database. Dat werkt wél.” 

Tekst Nicole Gommers

Terug